Onderzoek mensen met een verstandelijke beperking

Over de doelgroep: mensen met een verstandelijke beperking
Voor mensen met een verstandelijke beperking is het moeilijker om te leren en om informatie te begrijpen. Ook kunnen zij zich sociaal vaak minder goed redden. Toch willen zij, net als ieder ander, de regie over hun eigen leven, betekenisvolle relaties en de mogelijkheid om mee te doen in de samenleving. Daarbij zijn ze soms kwetsbaar voor eenzaamheid en kan er snel meer van iemand worden gevraagd dan deze persoon aankan. Soms voelen zij zich onvoldoende gehoord. Goede ondersteuning staat of valt dan ook met: aansluiten bij iemands tempo, mogelijkheden en netwerk, en samen zoeken naar wat kwaliteit van leven voor iemand betekent.

Samenwerking en kennisdeling
Bij de praktijkgerichte onderzoeken binnen Amsta laten we bewoners, naasten, vrijwilligers en professionals actief meedenken en meedoen. Daarnaast werken we samen met kennispartners zoals het Ben Sajet Centrum, collega-zorgorganisaties en onderwijsinstellingen. Door kennis en ervaringen uit te wisselen, ontwikkelen we praktische tools en methoden die direct toepasbaar zijn.

Een greep uit alle onderzoeken

Onderzoek 'Wie heeft het voor het zeggen?': samen bijdragen aan een goed leven

Zorgorganisaties vragen naasten en vrijwilligers steeds vaker om een rol te spelen bij de zorg en ondersteuning van bewoners. In de praktijk blijkt dit niet altijd eenvoudig. Een goede relatie tussen bewoners, familie, vrijwilligers en professionals draagt bij aan een goed leven voor bewoners. Daarom gaat dit onderzoek in op de vraag: wat zijn de beste manieren om te zorgen voor sterke onderlinge relaties, samenwerking en een goed leven van bewoners?

Amsta werkt voor dit project samen met Cordaan, Ons Tweede Thuis, ROCvA en het Ben Sajet Centrum. Gekozen is voor participatief actieonderzoek: bewoners, verwanten, vrijwilligers en zorgprofessionals bedenken samen verbeteroplossingen en testen ze in de praktijk. Door ervaringen tussen locaties uit te wisselen, leren we van elkaar en ontwikkelen we bruikbare tools en methoden die we meteen in de praktijk inzetten. Het project, mogelijk gemaakt door ZonMw (ZorgOnderzoek Nederland/Medische Wetenschappen), loopt nog tot september 2027. 

Ontwikkelprogramma Complexe Zorg: passende zorg voor mensen met LVB+

Dit programma richt zich op mensen met een licht verstandelijke beperking die te maken hebben met meerdere problemen, zoals gedragsproblemen, psychiatrische klachten of verslaving: LVB+. Vaak zijn ze de grip op hun leven kwijt. Omdat ze meer dan gewone begeleiding nodig hebben, kijken we breder: van medische zorg en dagbesteding tot veiligheid en samenwerking met zorg en naasten. Een goede aanpak helpt hun leven verbeteren en zorgt voor meer veiligheid en steun voor medewerkers.

Binnen de Amsta-locatie Haag en Veld 4 hebben gedragsdeskundigen en zorgteams, samen met ggz, huisartsen en verslavingszorg, onderzocht welke aanpak het beste werkt. We hebben onder meer gekeken naar passende methodes, de inrichting van wonen en dagbesteding. De eerste inzichten laten zien dat er aandacht nodig is voor scholing, samenwerking met ggz en een duidelijke werkwijze. Het programma is in mei 2025 afgerond.

Onderzoek BeRK-gesprek: van risico’s naar kansen en duidelijke afspraken

Het BeRK-gesprek is een gespreksmethode om samen de Behoeften, Risico’s en Krachten (BeRK) van de bewoner te bespreken. Daarnaast helpt de methode ook om deze te vertalen naar concrete afspraken voor begeleiding. Binnen dit onderzoek voeren we het BeRK-gesprek in bij het Justitieel Team (JUST) van Amsta. Dit team begeleidt mensen met een licht verstandelijke beperking die in aanraking zijn geweest met justitie.

Het BeRK-gesprek is belangrijk, omdat het helpt de zorg beter aan te laten sluiten bij de persoon. Ook zorgt het voor een betere balans tussen ‘letten op risico’s’ en ‘werken aan herstel’. Samen met een landelijk netwerk voeren we de methode in en testen we deze. De eerste toepassingen van het BeRK-gesprek vonden begin 2026 plaats. Daarna volgen scholing en evaluatie van resultaten.

Onderzoek MDET: minder onvrijwillige zorg, meer vrijheid

Soms krijgen mensen met een verstandelijke beperking zorg of ondersteuning waar zij, of hun vertegenwoordiger, niet mee instemmen. Deze onvrijwillige zorg valt dan onder de Wet zorg en dwang (Wzd). Niet altijd realiseren medewerkers zich dat bepaalde maatregelen of afspraken onder onvrijwillige zorg vallen. Daarnaast is het belangrijk om hier terughoudend mee om te gaan en steeds te onderzoeken of het ook anders kan, omdat onvrijwillige zorg de vrijheid van cliënten beperkt.

De methode MDET helpt multidisciplinaire teams daarbij. Teams bespreken wanneer er mogelijk sprake is van onvrijwillige zorg, waarom dat gebeurt en welke alternatieven mogelijk zijn. Het doel is om onvrijwillige zorg waar mogelijk te voorkomen, te verminderen of af te bouwen.

Een voorbeeld: een bewoner loopt regelmatig ’s nachts de woning uit. Om dit te voorkomen wordt de deur op slot gedaan. In een MDET-bespreking onderzoeken medewerkers waarom de bewoner naar buiten wil en welke andere oplossingen mogelijk zijn. Als de oorzaak wordt weggenomen, kan het sluiten van de deur soms worden afgebouwd en krijgt de bewoner meer vrijheid.

Samen met regionale partners, waaronder Cordaan en Ons Tweede Thuis, testten en evalueerden we MDET in een pilot (afgerond 2025). De resultaten laten zien dat de methode teams helpt om kritisch naar bestaande maatregelen te kijken en vaker alternatieven te vinden. Daardoor kan onvrijwillige zorg in sommige situaties worden verminderd of voorkomen. Op dit moment onderzoeken we hoe MDET blijvend onderdeel kan worden van onze werkwijze. Zo werken we aan meer vrijheid, eigen regie en passende ondersteuning voor bewoners.